ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਖੇਤਰੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਚੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫ਼ਾਰ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਰਿਫਾਰਮਜ਼ (ਏਡੀਆਰ) ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2024-25 ਦੌਰਾਨ 40 ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਕੁੱਲ ਚੰਦੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ 1,051.56 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਚੰਦਾ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 872.53 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ, ਯਾਨੀ ਲਗਭਗ 62.36 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਕਮ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦਾਨੀਆਂ ਨੇ 193.94 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਰਕਮ ਦਾ 13.86 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਏਡੀਆਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਹਿਮ ਖੁਲਾਸੇ
ਏਡੀਆਰ ਦੀ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਵਿੱਤੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2023-24 ਅਤੇ 2024-25 ਦੌਰਾਨ 67 ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹਨਾਂ 40 ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਚੰਦਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫੰਡਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਜਨਤਕ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੰਦਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਰਕਮ, ਦਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ, ਸੈਕਟਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡ, ਰਾਜ-ਵਾਰ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਪੈਨ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਡੀਐਮਕੇ ਰਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ
ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਡੀਐਮਕੇ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2024-25 ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੰਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ 467 ਦਾਨੀਆਂ ਰਾਹੀਂ 365.78 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2023-24 ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਡੀਪੀ ਨੇ 172 ਦਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ 100.18 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਚੰਦਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੰਦਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਡੀਐਮਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 184.96 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਾਈਐਸਆਰ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 140 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਟੀਡੀਪੀ ਨੂੰ 83 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਚੰਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਦੱਸ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਏਆਈਡੀਐਮਕੇ, ਬੀਜੂ ਜਨਤਾ ਦਲ, ਝਾਰਖੰਡ ਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ, ਜਨਸੈਨਾ, ਜਨਤਾ ਦਲ (ਯੂਨਾਈਟਿਡ) ਅਤੇ ਇੰਡਿਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਕਈ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਚੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ
ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਡੀਐਮਕੇ, ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ, ਝਾਰਖੰਡ ਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ, ਏਆਈਡੀਐਮਕੇ, ਲੋਕ ਜਨਸ਼ਕਤੀ ਪਾਰਟੀ, ਜੇਡੀਯੂ ਅਤੇ ਬੀਜੂ ਜਨਤਾ ਦਲ ਵਰਗੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਚੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉੱਥੇ ਹੀ ਟੀਡੀਪੀ, ਬੀਆਰਐਸ, ਜਨਸੈਨਾ, ਸੀਪੀਆਈ, ਜੇਡੀਐਸ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਨਵਨਿਰਮਾਣ ਸੈਨਾ ਵਰਗੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਚੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਚੰਦਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ 85 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਾਧਾ
ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2023-24 ਦੌਰਾਨ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਕੁੱਲ 2,861 ਚੰਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਦਕਿ 2024-25 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਕੇ 5,297 ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 85 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੰਦਿਆਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਮੁੱਲ ਵੀ 347.69 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 1,051.56 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਏਡੀਆਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਿਆਸੀ ਫੰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਚੋਣੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
