ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ; ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੜ੍ਹ, ਸੋਕਾ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਣਨ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ
ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 2027 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ’ਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ, ਸੋਕਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ ਵੱਲੋਂ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਸੇਲੇਸ ਸਾਉਲੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਬੱਚਾ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਮੌਸਮੀ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੋਕਿਆਂ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਹੋਰ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਫ਼ਰਵਰੀ ਤੱਕ ਬਣੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ’ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਲ ਨੀਨੋ, ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੱਖਣੀ ਦੋਲਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲਵਾਯੂ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਪਰਲੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਮੌਸਮੀ ਰੁਝਾਨਾਂ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਲ ਨੀਨੋ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਲਾ ਨੀਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਠੰਢਕ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਜਲਵਾਯੂ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਰਪੱਖ ਪੜਾਅ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਦੀ ਚਿੰਤਾ
ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਪੈਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚਾ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਸਮੀ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।
ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਗਸਤ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀ ਘਾਟ 16 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ 1901 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਰਮ ਅਗਸਤ ਮਹੀਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਵਧੇ ਹੋਏ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਕਾਰਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿਣ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਔਸਤ ਦੇ 91 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਔਸਤ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ, ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ 30 ਤੋਂ 50 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਕੱਢੀ ਗਈ ਮੀਂਹ ਦੀ ਔਸਤ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਲਈ 1971 ਤੋਂ 2020 ਦਰਮਿਆਨ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਔਸਤ ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਲਗਭਗ 167.9 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਗਰਮ ਸਰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ ਮੁਸ਼ਕਲ
ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਹਾਲੇ ਮੌਨਸੂਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਰੁੱਤ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਸਥਾਰਤ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਧ ਰਿਹਾ ਅਲ ਨੀਨੋ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਉੱਚੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਗਰਮ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਜਲਵਾਯੂ ਅਧਿਐਨ ਸੰਸਥਾ ‘ਕਲਾਈਮੇਟ ਟਰੈਂਡਜ਼’ ਦੇ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਛੋਟੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਰਵਰੀ ਤੇ ਮਾਰਚ ਦੌਰਾਨ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਫ਼ਰਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਦਹਾਕਾ 0.69 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 0.58 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਅਤੇ 0.66 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਪ੍ਰਤੀ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਣਕ ਸਮੇਤ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਲਈ ਵਧਿਆ ਖ਼ਤਰਾ
ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਇਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ’ਤੇ ਪੈਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਲਈ ਫ਼ਰਵਰੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਦੌਰਾਨ ਵਧਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਬਣਨ ਅਤੇ ਪੱਕਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜੇਕਰ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਰਹੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦਾਣਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ’ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਣ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
‘ਕਲਾਈਮੇਟ ਟਰੈਂਡਜ਼’ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੇ ਦਾਣੇ ਬਣਨ ਅਤੇ ਪੱਕਣ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਣਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 2027 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ, ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸਮੇਤ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ’ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।
